XII Międzynarodowy Kongres Morski w Szczecinie potwierdził strategiczne znaczenie gospodarki morskiej dla bezpieczeństwa państwa, rozwoju gospodarczego Polski oraz wzmacniania pozycji naszego kraju w Unii Europejskiej i regionie Morza Bałtyckiego.

Debaty prowadzone podczas Kongresu wskazały, że gospodarka morska staje się obszarem integrującym politykę bezpieczeństwa, transformację energetyczną, rozwój przemysłowy, logistykę oraz konkurencyjność gospodarki. W warunkach rosnącej niestabilności geopolitycznej, dynamicznych zmian technologicznych oraz transformacji energetycznej konieczne jest prowadzenie skoordynowanej polityki państwa wobec sektora morskiego. Rada Programowa XII Międzynarodowego Kongresu Morskiego przedstawia następujące konkluzje i rekomendacje.

I. Bezpieczeństwo Morza Bałtyckiego i infrastruktury krytycznej

Bezpieczeństwo Morza Bałtyckiego stało się jednym z kluczowych wyzwań strategicznych dla Polski oraz całego regionu Europy Północnej. Rosnące znaczenie infrastruktury energetycznej, logistycznej i telekomunikacyjnej na Bałtyku wymaga kompleksowego podejścia do ochrony infrastruktury krytycznej oraz budowy odporności państwa na zagrożenia hybrydowe
i cybernetyczne. W związku z powyższym wskazanym byłoby:

1. Uznanie dostępu drogowego i kolejowego do portów morskich za element infrastruktury krytycznej państwa (wskazanym byłoby ujęcie tej problematyki
   w dokumentach strategicznych państwa).
2. Opracowanie krajowego programu ochrony infrastruktury morskiej i podmorskiej
3. Rozwój systemów monitorowania ruchu morskiego oraz ochrony infrastruktury energetycznej, telekomunikacyjnej i logistycznej.
4. Zwiększenie odporności portów, terminali oraz infrastruktury offshore na zagrożenia hybrydowe i cyberataki.
5. Rozwój współpracy państw regionu Morza Bałtyckiego, NATO oraz Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa militarnego, gospodarczego, ekonomicznego
   i energetycznego.
6. Uwzględnienie morskiej energetyki wiatrowej i infrastruktury podmorskiej
   w krajowym systemie ochrony infrastruktury krytycznej.

II. Konkurencyjna żegluga i silna polska bandera

W warunkach globalnej konkurencji utrzymanie konkurencyjności europejskiego
i polskiego sektora morskiego wymaga stworzenia stabilnego i przewidywalnego otoczenia regulacyjnego oraz aktywnej polityki wspierającej rozwój przedsiębiorstw sektora morskiego. Względem realizacji niniejszego założenia, szczególnie ważne jest:

1. Przeciwdziałanie fragmentacji regulacyjnej pomiędzy regulacjami UE, a globalnymi standardami IMO i ILO (siła europejskich standardów zależy od ich globalizacji, a nie regionalizacji).
2. Przeznaczanie środków pochodzących z systemu ETS na rozwój, modernizację
   i dekarbonizację sektora morskiego.
3. Poprawianie warunków funkcjonowania polskiej bandery i zwiększanie jej konkurencyjności (wskazanym byłoby doprowadzanie do zmiany podejścia armatorów
   z „wygodnej bandery” na „najbardziej odporne środowisko operacyjne”).
4. Rozwój instrumentów wspierających finansowanie inwestycji armatorskich.
5. Rozwijanie nisz i specjalizacji, a w segmencie promowym – pogłębianie integracji armatorów i operatorów promowych (w kontekście obserwowanych na rynkach frachtowych tendencji oligopolistycznych).
6. Aktywizowanie działań związanych zacieśnieniem współpracy pomiędzy armatorami morskimi a środowiskiem akademickim w celu zwiększenia atrakcyjności zawodów związanych z gospodarką morską.
7. Wsparcie rozwoju współpracy ponad granicami w celu wzmacnia roli sektora morskiego w zapewnianiu zrównoważonego rozwoju oraz bezpieczeństwa gospodarczego.

III. Odporne łańcuchy dostaw i bezpieczeństwo surowcowe państwa

W warunkach utrzymującej się niestabilności geopolitycznej bezpieczeństwo dostaw surowców strategicznych staje się jednym z podstawowych elementów bezpieczeństwa gospodarczego państwa. Działania te wymagają m.in.:

1. Rozwoju infrastruktury magazynowej dla strategicznych surowców energetycznych, metalicznych, chemicznych i rolnych.
2. Zwiększania poziomu rezerw strategicznych.
3. Budowy systemu monitorowania ryzyk geopolitycznych wpływających na handel morski i logistykę.
4. Wzmocnienia zarządzania ryzykiem sankcyjnym i współpracy między bankami
   a firmami logistycznymi.
5. Rozwoju współpracy pomiędzy administracją publiczną, portami, armatorami, operatorami terminali i sektorem finansowym;
6. Przygotowania scenariuszy awaryjnych na wypadek zakłóceń energetycznych
   i logistycznych.
7. Wspierania dywersyfikacji kierunków dostaw i źródeł zaopatrzenia.
8. Utworzenia stałego forum wymiany informacji i wczesnego ostrzegania dla sektora morskiego.

IV. Porty morskie jako strategiczne centra przemysłowe, logistyczne i obronne

Porty morskie odgrywają coraz większą rolę, nie tylko w obsłudze handlu międzynarodowego, ale również w zapewnianiu bezpieczeństwa energetycznego, logistycznego i gospodarczego państwa. Ich rozwój powinien być realizowany w oparciu o długofalową strategię integrującą funkcje transportowe, przemysłowe, energetyczne i obronne. Wysoką zmienność otoczenia rynkowego należy postrzegać nie tylko jako zagrożenie, ale również jako szansę rozwoju portów morskich i operatorów portowych. W związku z powyższym, zasadne jest:

1. Tworzenie strategii rozwoju na poziomie portów/zespołów portowych oraz poszczególnych przedsiębiorstw prowadzących działalność na terenach portowych. Dokumenty te powinny być spójne ze strategiami/programami powstającymi na poziomie krajowym i europejskim.
2. Zsynchronizowanie działań podmiotów zarządzających (w warstwie inwestycyjnej) oraz poszczególnych operatorów portowych, ukierunkowane na rozwój potencjału terminali portowych, z inwestycjami poprawiającymi dostęp transportowy do portów morskich, w tym realizowanymi w obrębie kluczowych odcinków tzw. ostatniej mili.
3. Rozwijanie funkcji przemysłowych i logistycznych portów, poprzez tworzenie parków przemysłowych, centrów logistycznych oraz zaplecza produkcyjnego.
4. Rozwój terminali intermodalnych i tzw. suchych portów jako elementów wzmacniających odporność łańcuchów dostaw.
5. Rozwój automatyzacji portów wraz z programami przekwalifikowania pracowników.
6. Wzmacnianie roli polskich portów w obsłudze wymiany handlowej z Ukrainą oraz procesie jej odbudowy.
7. Rozwój infrastruktury o charakterze dual-use wspierającej zarówno funkcje cywilne, jak i obronne.
8. Rozwój portów powinien opierać się na długofalowej strategii państwa, integrującej cele transportowe, gospodarcze, energetyczne i obronne.
9. Kluczowe dla konkurencyjności portów są inwestycje w infrastrukturę dostępową,
   w tym budowa Drogi Czerwonej oraz modernizacja linii kolejowych nr 201 i 273. Dla Szczecina i Świnoujścia szczególnie istotna jest poprawa parametrów technicznych
   i rozbudowa linii kolejowej E59, pełne wykorzystanie korytarza Bałtyk-Adriatyk oraz rozwój Odrzańskiej Drogi Wodnej (ODW).

V. Offshore i przemysł morski jako filar transformacji gospodarczej

Rozwój morskiej energetyki wiatrowej stanowi jedną z największych szans rozwojowych dla polskiej gospodarki morskiej. Powinien on zostać wykorzystany do budowy trwałego potencjału przemysłowego, logistycznego i technologicznego kraju. W związku z powyższym szczególnie ważne jest:

1. Uznanie przemysłu stoczniowo-offshorowego za sektor strategiczny dla gospodarki
   i bezpieczeństwa państwa.
2. Tansformacja z tradycyjnego modelu sektora budowy i remontów statków w sektor stoczniowo-offshorowy z szerokim zakresem produkcji od statków wysokich technologii poczynając, poprzez konstrukcje dla sektora offshore (nie tylko wind offshore), po budowę dronów morskich szerokiego przeznaczenia.
3. Wzmocnienie współpracy w sektorze z krajowymi dostawcami przy zapewnieniu równych szans firmom publicznym i prywatnym w projektach cywilnych, dual-use
   i wojskowych.
4. Dalsze zaangażowanie państwowych agencji i funduszy w rozwój strategicznych projektów sektora stoczniowo-offshorowego.
5. Budowa polskiej części europejskiego łańcucha dostaw dla sektora offshore wind;
6. Wspieranie krajowych producentów, stoczni i operatorów logistycznych uczestniczących w realizacji projektów offshore.
7. Rozwój portów instalacyjnych i serwisowych dla morskiej energetyki wiatrowej.
8. Stworzenie systemu wsparcia dla MŚP w zakresie podnoszenia kompetencji w obszarze wind offshore, w tym w obszarach certyfikacji i wsparcia finansowego na etapie podnoszenia kompetencji.
9. Zwiększenie zaangażowania instytucji publicznych, funduszy i agencji państwowych
   w rozwój strategicznych projektów offshore.
10. Zapewnienie skutecznej koordynacji działań administracji publicznej na rzecz rozwoju sektora.

VI. Sprawne państwo dla rozwoju gospodarki morskiej

Konkurencyjność polskich portów oraz przedsiębiorstw sektora morskiego wymaga dalszej poprawy efektywności działania administracji publicznej oraz ograniczania barier proceduralnych. W tym obszarze szczególnie istotne powinno być m.in.:

1. Dalsze rozwijanie cyfryzacji procesów odpraw i kontroli granicznych;
2. Promowanie i rozwój systemu Single Window, w tym szybkie i kompleksowe wdrożenie Port Community System;
3. Przeprowadzenie analizy możliwości integracji służb kontroli granicznych;
4. Zwiększenie zatrudnienia i wyposażenia służb odpowiedzialnych za odprawy
   i kontrole.
5. Reaktywowanie Rady Konsultacyjnej Służby Celnej przy Ministerstwie Finansów.
6. Wdrożenie rozwiązań upraszczających odprawy realizowane w formule DDP (Delivered Duty Paid).
7. Przeprowadzenie analizy przyczyn odprawiania części ładunków przeznaczonych dla polskiego rynku w portach zagranicznych;
8. Rozwój mechanizmów koordynacji międzyresortowej dla strategicznych projektów gospodarki morskiej.

VII. Transformacja energetyczna i paliwa alternatywne dla sektora morskiego

Transformacja energetyczna sektora morskiego wymaga skoordynowanych działań wspierających rozwój nowych technologii oraz wdrażanie paliw alternatywnych. W tym obszarze szczególnie ważne jest:

1. Rozwój infrastruktury produkcji, magazynowania, dystrybucji i bunkrowania paliw alternatywnych.
2. Przygotowanie planów awaryjnych na wypadek zakłóceń energetycznych i niedoborów paliwa.
3. Wspieranie inwestycji w zieloną infrastrukturę energetyczną w portach.
4. Wykorzystanie krajowych i europejskich instrumentów finansowych wspierających dekarbonizację żeglugi;
5. Rozwój współpracy międzynarodowej na rzecz transformacji energetycznej sektora morskiego;
6. Wspieranie wdrażania innowacyjnych technologii ograniczających emisje
   w transporcie morskim i działalności portowej.